 |
Esperanto Viva!Din andre leksjon - Via dua leciono |
| lingvo: no-bokmal |
 |
 Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŭ ŭ |
|
Saluton! Ja, dette er den "dua leciono" av "Esperanto Viva!" [Levende esperanto!] (c blir uttalt som ts)
Jeg håper du allerede nå begynner å merke at det går framover fortere enn i noe annet språk. Vi skal jobbe med tekstene som vi har gått gjennom tidligere, og jeg håper du er trygg på disse nå.Jeg pleide å bruke storefri på skolen til å laere tysk. Etter to år tok jeg eksamen i tysk, og så lette jeg rundt etter andre språk jeg kunne pusle med. Blant dem var esperanto. Etter at jeg hadde laert esperanto i to måneder og brukt omtrent like mye tid på det hver uke som jeg hadde brukt hver uke i to år på tysken, begynte jeg å bli bedre i esperanto enn i tysk.
Jeg fikk fo/rst ho/re om esperanto fra rektoren på en ungdomsskole som lå like ved, i Denton, naer Manchester i England. Han holdt en tale for hele skolen min, da jeg var 13. Han hadde begynt med esperanto-undervisning for å forbedre fransklaeringen til elevene. A-klassa (den beste klassa) laerte fransk i fire år, mens B-klassa laerte esperanto i ett år, og fransk i tre år. Han fant ut at B-klassa tok igjen A-klassa på slutten av de fire åra - og de hadde også fordelen det er å kunne to fremmedspråk istedenfor ett.
 |
Bildet viser en kjent russisk skuespiller, Nikolaj Rytjkov, som snakker med barna på skolen i Denton. Nikolaj hadde tilbrakt 16 år i Sibir, der han ble sendt i eksil av Stalin for sine esperanto-aktiviteter. Han ro/mte senere til Vesten, og ga mange opplesninger på esperanto rundt om i hele verden. |
Saluton! Ĉu vi estas kontenta? [kontenta = forno/yd]
Nå burde du kunne svare på dette spo/rsmålet. Legg merke til a-endingen til kontenta.
La oss nå fortsette med samtalen vår. Du kan nå presentere andre mennesker:
|
|
Li estas mia edzo / amiko / patro / filo. [Han er min mann
(ektemann) / venn / far / so/nn]
Ŝi estas mia edzino / amikino / patrino / filino. [Hun er min kone / venninne / mor / datter] |
|
Endingen -in gjo/r et ord feminint, som -inne på norsk, bortsett fra at du kan bruke det omtrent overalt på esperanto. Dermed har du laert deg 8 ord for samme pris som 4. Legg merke til at ŝ blir uttalt som sk i skilling, så ŝi uttales på samme måte som she på engelsk.
Nå kan du fortelle meg hva lia og ŝia betyr. La oss leke litt med et par setninger:
|
|
|
|
Skjo/nner? Li gir lia, som betyr hans, og ŝi gir ŝia, som betyr hennes.
Nå:
|
|
|
|
Konas betyr kjenner. Legg merke til at min betyr meg - vi bare legger -n til mi.
Dermed har vi: mi - min (jeg - meg); vi - vin (du - deg); li - lin (han - ham); ŝi - ŝin (hun - henne).
Du lurer kanskje på hvorfor vi plager deg med både jeg og meg. På kinesisk er de samme ord. Men kineserene har en veldig streng ordrekkefo/lge, og esperanto har en fleksibel ordrekkefo/lge. Ta en titt på dette:
|
|
|
|
Svaret kunne vaere alle disse:
|
|
|
|
Dette er veldig nyttig for å kunne bytte om på hva du vektlegger i setningen!
Vi legger også til -n i slutten av substantiv (ord med o-ending). O/v deg på disse dialogene mellom Ĝonk-ok, Jaŝo og Ahmad. Ĝonk-ok spo/r:
Jaŝo ŝatas vinon. |
|
|
Ahmad er senalkoholulo [avholdsmann]:
Ahmad ne trinkas alkoholon. |
Mi ne trinkas alkoholon. |
|
Du kan tenke på n-endingen som det som viser retningen i setningen. Vi kunne dermed si "Mi -> trinkas -> vinon", hvor handlingen går fra gjo/r-eren (Mi) til tingen som blir gjort (vino). Vi kan også bytte om på ordene, og få "Vinon -< trinkas -< mi." Endelsen -n blir satt på det ordet som representerer "tingen det blir gjort noe med". Legg merke til at estas ikke har noen retning, den bare viser likhet, så ingen n-ending blir brukt i en setning med estas. Det blir dermed "Ĝi estas kafo", men "Mi trinkas kafon".
Hvis du er i tvil om du skal bruke -n eller ikke, kan du pro/ve å erstatte ordet med jeg eller meg (dvs. mi eller min). Hvis det blir meg (min), så legger du til -n. For eksempel, siden det heter "Ĉu vi ŝatas min?" må det bli "Ĉu vi ŝatas kafon?" også. O/v litt, til du får det inn. Legg likevel merke til at etter ord som med og uten (dvs. preposisjoner) trenger du ikke -n. Det heter "kun mi" ["med jeg" istedenfor "med meg"].
Ordet senalkoholulo forteller deg mye om ordbygging på esperanto. Sen betyr uten. Alkoholo er alkohol, og ulo er en person. Dermed er senalkoholulo en person uten alkohol. O/v deg på å si det ho/yt!!
Du kommer til serveringsstedet [servejo] i kongresejo (ejo betyr sted) og sier:
|
|
Unu [én] vinon kaj unu kafon, mi petas. [mi petas = jeg ber / vaer så snill] - Ĉu Esperanto-vinon? - Jes, mi petas. - Kaj ĉu kafon kun aŭ [eller] sen lakto? - Kun lakto, mi petas. - Ho, kaj unu [én] vinon por mi! - Unu vinon por vi... Ses [seks] markojn, mi petas. - Jen [vaer så god], ses markoj. - Dankon. - Ne dankinde. [Ingenting å takke for.] | 
Alessandro servas kafon al Ĝonk-ok. |
Mi petas direkte oversatt betyr jeg ber om. Legg merke til endingen -n i "Kaj ĉu kafon ... ?" Det er en forkortet versjon av "Kaj ĉu vi deziras kafon kun aŭ sen lakto" [Og vil du ha kaffe ... ?] Jen oversatt direkte betyr her er det. Det er et nyttig lite ord. Ne dankinde er det vanlige svaret til dankon. Direkte oversatt betyr det ikke verdt å takke for.
 |
Marko er mark, valutaen i Tyskland, hvor dialogen
var hentet fra. Fo/r fantes det en universell valuta i bruk på
esperanto-mo/ter, kalt stelo. Stelo betyr stjerne.
Den gro/nne stjernen er det tradisjonelle symbolet til esperanto.
(Det finnes en pub i Stoke-on-Trent i England som heter La Verda Stelo
- Den gro/nne stjernen). Flere enn én stelo
er steloj. Sånn bo/yes alle substantiv.
I dag foretrekker mange å bruke det mer moderne esperantojubileumssymbolet (til ho/yre). |
 |
Nå kan du altså presentere deg selv, og andre mennesker, og du kan kjo/pe kaffe og vin i kaféen, og du kan begynne å snakke med folk rundt deg. Gratulerer!
Her er et par ekstra uttrykk som du kanskje vil få bruk for.|
|
|
|
Disse er alle kortformer av "Mi deziras al vi ..." [Jeg o/nsker deg ...], så de har alle en -n på slutten - akkurat som saluton og dankon. Du vil legge merke til at adjektivet - ordet med a-ending - også har en -n på slutten. Dette bidrar til at språket blir klarere når setninger bare blir halvveis oppfattet gjennom f.eks. summingen av konversasjon. O/v deg på å lese frasene ho/yt, så skjo/nner du raskt mo/nsteret.
Foro/vrig finnes det ikke noe ord for en, et eller ei på esperanto, så Jeg o/nsker deg en god dag blir helt enkelt Mi deziras al vi bonan tagon.
Så et par o/velser.
Oversett til norsk:
Bonan tagon! - Bonan tagon! - Ĉu vi ŝatas vinon? - Ne, dankon, sed mi ŝatas kafon! Do [altså], mi aĉetos [vil kjo/pe] por vi kafon. Ĉu kun lakto kaj sukero, aŭ sen? - Sen lakto, kun sukero, mi petas. Dankon.Ĉe [ved] la servejo: Du [to] kafojn: unu kun lakto kaj unu sen, mi petas. - Unu kun ... kaj unu sen. Kvar [fire] markojn, mi petas. - Jen. Kaj kie estas la sukero? - La sukero estas sur [på] la tablo [bordet]. - Dankon.