Esperanto Viva! Via sepa leciono

Cxu vi sxatas auxskulti la radion?

lingvo: no-bokmal

CX cx GX gx HX hx JX jx UX ux

Pluraj [mange] radio-stacioj elsendas [el + send + as] en Esperanto. Du radio-stacioj dum multaj jaroj elsendas cxiutage [hver dag] en Esperanto. Ili estas Pola [polske] Radio kaj Cxina [kinesiske] Radio Internacia.

La nombro [antallet] de radio-stacioj kiuj [som] elsendas en Esperanto varias [varierer] de jaro al jaro. Kelkaj aperas [dukker opp]; kelkaj malaperas. Momente estas sep radio-stacioj kiuj regule [regelmessig] elsendas internacie en Esperanto.

Krom [ved siden av] Pola Radio kaj Cxina Radio Internacia estas ankaux Auxstria Radio, Radio Havano (en Kubo), Radio Vatikana, Estona Radio, kaj RAI Internacia (en Italio). Dum la Siegxo de Sarajevo oni [en] parolis al la Esperanta mondo per Radio Sarajevo.

Estas ankaux lokaj [lokale] radio-stacioj kiuj elsendas en Esperanto. Kelkaj elsendas Esperanto-kursojn. Mi nombris dudek kvar lokajn radio-staciojn tra [gjennom, her: over hele] la mondo. Ankaux Radio Pingvin en Beogrado [Beograd] elsendis en Esperanto dum la milito.

Estas ankaux asocio [organisasjon] de radio-amatoroj kiuj uzas Esperanton. Ili havas liston de horoj [timer / tider] en kiuj ili kontaktigxas [få kontakt]. La asocio 'Amikaro [amiko = venn; aro = gruppe] de Esperanto en Radio' kolektas informojn pri Esperanto en radio, kaj metas [legger] ilin en la Interreton [internett].

	Cxina Radio: Liu Junfang (maldekstre) intervjuas profesoron Lee Chong-yeong, kiu estas Prezidanto de Universala Esperanto-Asocio.

På norsk blir ordet det ofte brukt som et foreløpig subjekt, som i "Det regner", "Det snør", "Det er viktig", "Det er ikke så farlig". På esperanto bruker man ikke foreløpige subjekter, du bare tar de vekk. "Det regner" blir rett og slett "Pluvas"; "Det snør" er "Negxas". Og hvis du vil si "Det er ikke så farlig" eller "Det gjør ikke noe", så sier du bare "Ne gravas". Gravi er å være viktig, så istedenfor "Det er viktig å høre på radio på esperanto" sier du "Gravas auxskulti la radion en Esperanto". I stedenfor å si "Gravas ...", "Necesas ...", kunne du ha sagt "Estas grave ...", "Estas necese ...". Legg merke til at vi bruker e-ending, i stedenfor a-ending; a-endingen ville relatert til subjektet (det foreløpige 'det') som esperanto-setningen ikke har.

Du har også møtt ordet kiuj [som]. Dette er flertallsformen av kiu. På norsk ville vi sagt som for begge, men på esperanto sier vi: "Kiun radio-stacion vi auxskultas?" og "Kiujn radio-staciojn vi auxskultas?".

Du har allerede møtt et par andre ki- ord: kie [hvor], kio(n) [hva], kiam [når], kiel [hvordan / som], kiom [hvor mye / hvor mange]. Nå har du møtt kiu. Du bruker j- og n-endinger på disse ordene også, som i "Kiun radio-stacion vi trovis?", eller "Kiujn radio-staciojn vi trovis?".

De motsvarende ti- ordene er: tie [der], tio [det], tiam [da], tiel [slik / på den måte], tiom [så mye / så mange], og tiu [den]. Kiu kan også oversettes med hvem, så tiu blir også den personen.

La du merke til cxiutage? Vel, cxiu betyr hver, og cxiuj betyr alle. Vi har nå en hel rekke med cxi- ord: cxie [overalt], cxio [alt / alle ting], cxiam [hele tiden], cxiel [på alle måter], cxiom [hele mengden] og selvfølgelig cxiu [hver].

Ikke bli bekymret hvis du trenger litt tid før du kan bruke eller forstå dem. Bare et par vil sitte helt på starten, men de andre vil komme gradvis, og tilslutt vil det gå helt naturlig.

En Auxstria Radio estas fakaj [spesialist] kaj sciencaj [scienco = vitenskap] raportoj [rapporter], informoj el Auxstrio, kaj ampleksa [grundig / omfattende] leterkesto [kesto = boks]. En Radio Havano estas informoj pri Kubo, kulturaj programeroj [ero = element] kaj Esperanto-temoj [temo = emne]. Radio Vatikana elsendas informojn pri la eklezio [kirke (samfunn), som er noe annet enn pregxejo (kirkehus)] kaj pri la Papo [paven], pri la tutmondaj konferencoj kaj okazajxoj [okazi = hende], kaj pri IKUE (Internacia Katolika Unuigxo Esperantista). Estas mallonga prediko [preken] dimancxe, kaj programero 'Junularo [ungdom] rakontas' [rakonto = historie] merkrede.

Carlo Sarandrea parolas en Radio Vatikana.

En Pola Radio estas informoj pri la Esperanto-movado [bevegelse] cxiutage dum la posttagmezo [post + tag + mez + o : ettermiddag], kaj amplekse dum la dimancxvespera [vespero = kveld] 'Esperanto-ekspreso' [ekspreso = ekspress]. Entute [tilsammen] estas multaj informoj pri la Esperanto-movado kaj -kulturo. Pola Radio disauxdigas [sender] multajn kantojn kaj muzikajxojn dum la lastaj kvin minutoj, sed nur satelite.

Cxina Radio bonvenigas [ønsker velkommen] cxiuspecan [cxiu + spec + a + n: speco = slag] materialon kaj tre afable [vennlig] respondas [svarer] al la auxskultantoj [lyttere]. Estas multaj kulturaj programeroj, kurso pri la cxina lingvo, informoj pri Cxinio, kaj ampleksa leterkesto. Ili regule organizas [organiserer] konkursojn [konkurranser] inter la auxskultantoj.

Eble [kanskje, muligens] tiuj informoj nun ne estas tute gxisdataj [oppdatert]; ili estis kiam mi skribis ilin. Vi povas mem eltrovi la gxisdatajn informojn. Eble vi sercxos ilin per la Interreto. Vi povas ankaux skribi al la radio-stacioj (en Esperanto) aux al la loka ambasadorejo [ambassade] en via lando (naci-lingve [på ditt nasjonale språk]). Estas bone skribi al la radio-stacioj, aux al la ambasadorejoj; ili sxatas ricevi leterojn de eblaj [mulige] auxskultantoj.

La adreson en la Interreto vi jam havas. La adresojn de la ambasadorejoj vi povos trovi cxe via loka biblioteko. Jen kelkaj adresoj de la radio-stacioj:

• Pola Radio - Esperanto,
  • Skrytka 46, PL-00 977 Warszawa, Pollando. Tel: +48 (22) 645 93-58/-39. faks: +48 (22) 645 59-17/-19. Retposxto: esperanto.redakcio@radio.com.pl
• Cxina Radio Internacia - Esperanto,
  • CN - 1008866 Beijing, Cxinio.
• Radio Auxstria Internacia - Esperanto,
  • A-1136 Wien, Auxstrio.
• Radio Havano Kubo - Esperanto,
  • P.F. 6240, La Habana, Kubo.
• RAI Internacia - Esperanto,
  • C.P. 320 Centro Corr., I-00187 Roma, Italio.
• Radio Vatikana - Esperanto,
  • SCV-00120, Vatikano.
• Radio Sarajevo - Esperanto,
  • BA - 71000 Sarajevo, Bosnio-Hercegovino.
• Estona Radio - Esperanto,
  • Gonsiori tn 21, EE-0100 Tallinn, Estonio.

Cxu vi notis, ke [at] estas du vortoj [ord] por å sende. Unu estas 'elsendi'; 'sendi' estas norvega å sende, do oni 'elsendas' la radio-ondojn [bølger]. La alia vorto estas 'disauxdigi'. 'Dis' signifas [betyr] 'en cxiujn direktojn [retning]'. 'Auxdi' estas norvega å høre. 'Igi' signifas norvega å gjøre aux å forårsake. 'Auxdigi' estas do å forårsake å høre, kiel en "Mi auxdigos por vi la radion". 'Disauxdigi' do signifas å sende.

Per la radio vi povos plibonigi [forbedre] vian elparolon [uttale]. Vi ankoraux [fortsatt] ne komprenos la lingvajxon; ili uzos multajn vortojn kiujn vi ne konas, kaj ili parolos multe tro rapide. Tamen [allikevel] vi komprenos iomete.

La vorto 'plibonigi' [pli + bon + ig + i] estas interesa [interessant]. 'Pli' signifas mer; 'pli bona' estas bedre; 'plibonigi' signifas å gjøre bedre aux å forbedre. Ankaux 'bonvenigi' estas interesa: 'igi bonvena'.

La vorto 'iomete' [iom + et + e] signifas litt. 'Iom' signifas noe. Memoru [husk] 'kiom', 'tiom', 'iom'. '-et-' signifas 'lite'. Vi jam renkontis 'et' en 'kongreseto' kaj 'orkestreto'. Oni povas ankaux diri "Oni trinketas vinon" [En sipper vin], "Mi paroletas Esperanton", "La infaneto paroletas", aux "Mi komprenetas".